Festas

No Concello de Xunqueira de Espadanedo desenvólvense diferentes festas ao longo do ano: festas patronais en honra á Virxe, santa Sabela, san Miguel ou san Pedro Fiz e festas de carácter etnográfico que ben afunden as súas raíces en épocas pretéritas como o Sábado Longo, ben se crean recentemente para poñer en valor o patrimonio inmaterial de Xunqueira de Espadanedo caso do Encontreo de Cacharreiros ou a Fornada Tradicional de Niñodaguia.

FESTAS ETNOGRÁFICAS

Tres son as celebracións do patrimonio cultural inmaterial, Sábado Longo –a máis ancestral- xunto co soado Encontro de Cacharreiros e a Fornada Tradicional de Niñidaguia.

Sábado Longo

O Sábado Longo é unha festa etnográfica de gran valor patrimonial, ten unha orixe antiga que se perde na noite dos tempos. Transmitida de xeración en xeración, esta celebración forma parte da identidade cultural de Xunqueira de Espadanedo e do conxunto do territorio galego.

Tradicionalmente, a festa ten lugar na noite do Sábado de Paixón, marcando o final da Coresma. Nesa noite, os mozos protagonizaban diferentes bromas e trasnadas, nun ambiente de liberdade e celebración que simbolizaba a chegada da primavera. Festas con características semellantes documentáronse tamén noutras zonas de Galicia e mesmo noutras partes da Península Ibérica.

O Sábado Longo destaca por ser unha tradición viva, que soubo adaptarse ao paso do tempo. Na actualidade, xa non é unha celebración exclusiva dos mozos senón unha festa participativa na que se implica toda a veciñanza, mantendo o seu espírito comunitario e festivo.

A celebración comeza tras a Vixilia Pascual, cunha cea popular que serve de punto de encontro para veciños e visitantes. A continuación, a música tradicional —gaitas, pandeiretas e cuantos populares— acompaña os preparativos da noite.

Posteriormente, os participantes organízanse en grupos para buscar os carros tradicionais e elementos vexetais, que serán empregados na procesión festiva. Estes carros son conducidos polos camiños da parroquia ata o mosteiro, nun percorrido marcado pola música, o canto e a festa.

Un dos elementos máis singulares da celebración é o “canto dos carros”, resultado do son producido polos seus eixos, que os participantes “afinan”. O obxectivo é conseguir que cada carro destaque polo seu canto.

Ao chegar ao Sagrado, os carros colócanse ao redor do templo, formando un espazo simbólico e decorativo que prepara o escenario para o Domingo de Resurrección. Nesta xornada, a música tradicional acompaña á veciñanza ata a igrexa, pechando unha celebración que combina tradición, identidade e participación colectiva.

O Sábado Longo constitúe, así, unha expresión única do patrimonio inmaterial, na que a comunidade mantén viva a súa historia a través da celebración e da continua renovación das súas tradicións.

Encontro de Cacharreiros

O Encontro de Cacharreiros, como o seu nome indica é unha encontro de cacharreiros e ceramistas que anualmente se celebra na aldea de Niñodaguia, un topónimo que, aínda que significa literalmente “niño de aguia”, ben podería traducirse —de forma oficiosa— como “terra de barro”. E é que, desde tempos pretéritos, as singulares arxilas deste pobo da Ribeira Sacra foron o seu principal aceno de identidade. 

O Encontro de Cacharreiros converteuse nunha cita ineludible desde que, en xuño de 2014, fixésese realidade un proxecto longamente acariñado polo cacharreiro Agustín Vázquez. A iniciativa foi posible grazas ao impulso do Concello de Xunqueira de Espadanedo e ao apoio da Fundación Centro Galego dá Artesanía e do Deseño. O Encontro reivindica a importancia da tradición oleira poñendo en valor un inmenso patrimonio intanxible do que son custodios Agustín Vázquez, Enrique Cabanas e José Vázquez.

Durante tres días, Niñodaguia convértese na capital da arte máis antigo do mundo: a olería. Obradoiros de cerámica ou demostracións de diferentes técnicas de cerámica xunto con visitas ao museo e actuacións musicais conforman unha refrescante proposta para o cálido verán.

Fornada

A Fornada Tradicional é un proxecto cultural que nace da iniciativa do “cacharreiro” Agustín Vázquez Ferreiro, co apoio do Concello de Xunqueira de Espadanedo e da Deputación de Ourense. Esta celebración é posible grazas ao esforzo, á ilusión e ao traballo conxunto das distintas asociacións de Niñodaguia: a Asociación Amigos do Barro, a Comisión de Festas e a Asociación de Veciños, encargadas de organizar e recrear unha cocida tradicional.

A Fornada Tradicional pretende consolidarse como unha festa de interese etnográfico que recupere a memoria colectiva dun pobo que ten no barro o séu ADN. Trátase dunha homenaxe á xente de Niñodaguia, que soubo manter vivas as súas raíces e transmitir, con orgullo, o legado dunha tradición oleira recoñecida. A celebración constitúe, así, un tributo á olería tradicional vidrada de Niñodaguia e ao saber facer dos nosos devanceiros.

A festa celébrase no mes de abril e forma parte das Xornadas Europeas da Artesanía. A xornada comeza cedo co acendido dos fornos, seguido do desfile das apañadeiras, que transportan as pezas ata os antigos fornos de pedra situados nas inmediacións da OU-138.

Ao mediodía ten lugar un xantar popular, no que se degustará o prato tradicional de Nodaiga, os callos servidos en cuncas de barro. A programación complétase pola tarde-noite cun fiadeiro, no que participan diferentes grupos de música tradicional, convertendo a xornada nun espazo de encontro, convivencia e posta en valor do patrimonio cultural inmaterial

FESTAS PATRONAIS

A festa podería definirse como un tempo de ruptura co cotián, é un paréntese efémero que interrompe a rutina da vida para dar paso ao extraordinario, ao sagrado e ao lúdico. As festas patronais de Xunqueira de Espadanedo son un dos últimos vestixios vivos dunha tradición identitaria que se nega a esmorecer. A documentación e a memoria dos maiores fálanos de un número importantes de festas, san Marcos, san Blas, san Martiño, san Antonio, santa Isabel, santa María, san Miguel ou san Pedro Fiz, de todas elas hoxe só perviven coma festas patronais catro: santa Isabel en Xunqueira de Espadanedo (primeira semana de xullo), santa María de Nodaiga (23 e 24 agosto), san Miguel de Ramíl () e san Pedro Fiz dos Pensos en Pardeconde (finais de xullo comezos de agosto). 

O san Antonio (13 de xuño) hoxe é un grande festival de música tradicional organizado pola Asociación Cultural “Os Xuncos”, e o san Martiño una cea popular que festexa unha das festas mais emblemáticas da a provincia de Ourense: O Magosto (mes de novembro).